|

De Disney-studio's in
de oorlogsperiode
De deelname van de Verenigde Staten aan de oorlog heeft gevolgen voor Disney
Productions. Een deel van de Studio wordt gevorderd als kazerne. Toch duurt
het niet lang of iemand begint zich te realiseren dat tekenfilms heel nuttig
kunnen zijn voor de presentatie van instructiemateriaal. De Studio krijgt
een serie contracten van militaire en overheids-organen. Omdat de kosten gedrukt
moeten worden, wordt uitvoerig en handig gebruik gemaakt van limited animation.
Een meer ambitieus project is
Victory Through
Air Power (1943), een avondvullende film over de strategische bombardementstheorieën
van Majoor Alexander de Seversky.
Na Der Führer's Face (1943), een anti-Nazi film in de vorm van een nachtmerrie,
waarin Donald Duck in een Nazi-munitiefabriek werkt, krijgt Donald een meer
burgerlijke situatie aangemeten.
De twee belangrijkste commerciële produkties
uit deze periode, Saludos Amigos (1943), met o.m. het verhaal van Pedro, het
postvliegtuigje, dat het publiek kennis laat maken met Donald's vriend José
Carioca, en The Three Caballeros zijn het indirect gevolg van de oorlog. Europa
vecht om z'n bestaan, voor Disney betekent dat voorlopig dat er een grote
markt is weggevallen. Hij moet expanderen en Latijns-Amerika lijkt het dichtst
bij. Als Rockefeller, coördinator voor Latijns-Amerikaanse Zaken, Disney
vraagt om een goodwill-reis te maken naar Argentinië, Peru, Chili en
Brazilië accepteert deze onder de voorwaarde het te mogen verbinden met
een filmproject. Buitenlandse zaken stemt erin toe vier korte films voor een
bedrag van $ 50.000,-- per stuk te subsidiëren. De reis wordt gemaakt
met een aantal tekenaars van de Studio en met het materiaal dat ze mee terugnemen,
kunnen inderdaad de korte films gemaakt worden.
Men besluit echter dat het voordeliger is ze
als een geheel uit te brengen. Onderweg geschoten documentair materiaal wordt
er tussen gemonteerd en dan wordt Saludos Amigos uitgebracht. Het eerste van
de vier getekende delen is Lake Titicaca, dat de avonturen van Donald Duck
in de Andes beschrijft. Het heeft zijn goede momenten, maar is niet beter
dan een half dozijn Duck-filmpjes uit die tijd. Het tweede deel is Pedro,
het verhaal over het postvliegtuigje dat zijn lading over de bergen moet brengen
ondanks het slechte weer. Er wordt een opmerkelijk gevoel voor ruimte en diepte
bereikt in de vlieg-fragmenten en zowel de decors als de animatie zijn op
niveau. Het derde deel, Aquarela do Brasil is heel opvallend door zijn on-Disney-aanse
Zuidamerikaanse sfeer. Het fragment is gedenkwaardig door de rol van José
Carioca, een energieke papegaai die Donald Duck kennis laat maken met Rio's
Copacabana Beach en de samba. Het vierde deel, El Gaucho Goofy, introduceert
Goofy als een ontheemde cowboy. Het is wel aardig, maar het houdt niet over
en is voorts verre van nieuw.
In 1945 wordt The
Three Caballeros uitgebracht,
een film die in veel opzichten een vervolg is van Saludos Amigos, en ook een
combinatie van speelfilm, documentaire film en animatiefilm. Als geheel is
het een teleurstellende film, brokkelig en zonder hoogtepunten, vergeleken
met het beste uit Saludas Amigos. Donald en Carioca hebben hun aardige momenten
en krijgen versterking van een Mexicaanse haan, genaamd Panchito, die een
grote sombrero draagt en nogal schietlustig is. Hun energie weegt niet op
tegen de lusteloosheid van fragmenten als The Cold-blooded Penguin en The
Flying Gauchito.
De combinatiefilm is weliswaar niet de meest
ideale vorm voor Disney's tekenaars, maar hij bezit een paar onmiskenbare
economische voordelen. Reorganisatie is tegen het einde van de oorlog noodzakelijk
en het is belangrijk voor de studio om avondvullende films in de theaters
te hebben lopen die het geld binnenbrengen voor toekomstige programma's. De
produktie van een echte avondvullende tekenfilm zou te veel tijd hebben gevergd
en op dat moment te veel aan reserves hebben aangesproken. Vandaar dat er
dus nog drie combinatiefilms gemaakt worden: Make Mine Music (1946), Fun and
Fancy Free (1947) en Melody Time (1948).
Disney na de oorlog
In 1946 komt Disney uit met The Adventures of Ichabod and Mr.Toad. De film
ligt ergens tussen een combinatiefilm en een echte avondvullende tekenfilm,
en bestaat uit duidelijk twee verschillende verhalen, die alleen gemeen hebben
dat de held in beide gevallen door rampspoed wordt achtervolgd. De episode
van de Pad is gebaseerd op Kenneth Grahame's De Wind in de Wilgen, en wordt
verlevendigd door goede animatie van figuren en een levendige regie. Helaas
is het verhaal zo gecomprimeerd dat geen van de figuren geheel uit de verf
komt. Het verhaal van Ichabod, gebaseerd op Washington Irving's The Legend
of Sleepy Hollow, wordt verteld door Bing Crosby.
The Adventures of Ichabod and Mr.Toad is geen belangrijke film, maar een duidelijke
poging de glorie van vroeger te herwinnen.
De studio produceert nog regelmatig korte tekenfilms en men gaat daarmee door
tot 1956. Donald en Goofy zijn nu de grote sterren. Er worden formules voor
ze bedacht die het gemakkelijk maken voor hen te schrijven: Donald's opvliegendheid
en de onhandigheid van Goofy bieden oneindig veel mogelijkheden voor grappen.
Belangrijke nieuwelingen zijn Knabbel & Babbel, twee elkaar de loef afstekende
en soms nogal vechtlustige eekhoorns die vaak tegen Donald worden ingezet
en hem tot waanzin drijven (Donald heeft overigens nog enkele andere tegenspelers,
waaronder een muzikale bij en een gespierde tor).
Soms krijgen deze korte filmpjes een speciale behandeling, zoals in het geval
van Tooth, Whistle, Plunk and Boom (1953), de eerste tekenfilm in Cinemascope.
Het is een zeer gestileerde, door Ward Kimball bedachte muziekgeschiedenis
die gebruik maakt van een nieuw soort geluidsband - sterk vereenvoudigd en
zonder de overdadige orkestratie die vanzelfsprekend is geworden. Het gebruik
van beperkte animatie (limited animation), samen met het brede beeld, geeft
de film een heel eigen karakter.
In hetzelfde jaar wordt een soortgelijk onderwerp,
Adventures in Music: Melody, gebruikt als experiment met driedimensionale
animatie. <
|